طرحواره درمانی

آیا در روابط‌ تان مرتب به سمت آدم‌هایی کشیده می‌شوید که به شیوه‌ای تکراری به شما صدمه می‌زنند و آزارتان می‌دهند؟

آیا فکر کنید همه آدم‌ها قصد دارندسرتان کلاه بگذارند یا از شما سواستفاده خواهند کرد یا شما را تحقیر کنند؟

آیا هر بار تصمیم می‌گیرید زندگی‌تان را تغییر بدهید اتفاقات مشخصی می‌افتند که شما را از هدف‌تان ناامید می‌کنند؟

آیا احساس می کنید در یک چرخه تکراری از وقایع گیر کرده اید؟

طرحواره درمانی

طرحواره یا اسکیما مجموعه ای از باورهای بنیادین و الگوهای فکری است که فرد در اثر تجارب زندگی کسب میکند و این نحوه دیدن واقعیت ها و تعبیرو تفسیر آن هاست که شخصیت فرد را شکل می دهد و منجر به بروز رفتارهای خاصی از فرد می شود. در واقع قالب ها و چارچوب های تکرار شونده و مشخص برای تعریف و تفسیر وقایع دنیا را طرحواره می گویند. طرحواره ها همانند عینکی است که فرد به چشم میزند و مطابق با آن دنیا را میبیند اگر عینک تار باشد فکر میکند دنیا تار است تا زمانی که آنرا بردارد و حقایق را به وضوح درک کند.

طرحواره درمانی به بررسی هرگونه روش و شیوه پردازش اطلاعات گفته میشود که بر اساس واقعیت یا تجارب شخصی که در طول زندگی هر فرد شکل می گیرد و برای تعبیر و تفسیر واقعیات بعدی زندگی اش از آن استفاده می کند. این شیوه درمانی را جفری یانگ، روانشناس امریکایی در دهه ۱۹۸۰ پایه گذاری کرد. او با بهره گرفتن از تکنیک‌ها و مفاهیم سایر مکاتب روان‌درمانی مانند روانکاوی، نظریه روابط موضوعی (ابژه)، نظریه دلبستگی بالبی، نظریه تحلیل رفتار متقابل و گشتالت درمانی، شیوه جدیدی از روان‌ درمانی شناختی‌ رفتاری را پایه‌گذاری کرد که طرحواره‌ درمانی نامگذاری شد.

به طور کلی سه عبارت مهم در طرحواره درمانی وجود دارد که اساس و پایه اصلی آن به شمار می رود که عبارتند از: طرحواره های ناسازگار اولیه یا تله های زندگی، سبک های مقابله ای و ذهنیت های طرحواره ای.

طرحواره_درمانی

 طرحواره های ناسازگار اولیه/ تله های زندگی/ خشت های اولیه معیوب

به طور کلی طرحواره ها دو نوع است که هر کدام به نوبه خود انواع مختلفی دارند: طرحواره های سازگار و ناسازگار. طرحواره‌های ناسازگار زمانی ایجاد می‌شوند که نیازهای دوران کودکی ارضاء نشده باشند. طرحواره ها اغلب در دروان کودکی و نوجوانی شکل می گیرند و هر چه طرحواره ها زودتر به وجود آیند، قوی تر هستند.

بر اساس نظریه طرحواره درمانی، در صورتی که یک یا چند تا از پنج نیاز عاطفی اساسی که جهان شمول هستند به درستی ارضا نشود، طرحواره‌های ناسازگار اولیه در فرد شکل می‌گیرند. به طور طبیعی هیچ وقت تمام نیازهای یک انسان ارضا نمیشود و بنابراین همه ما دارای چند طرحواره هستیم. این نیازهای اساسی عبارتند از:

دلبستگی ایمن در مقابل بریدگی وطرد شامل نیاز به امنیت و ثبات، محبت و پذیرش است. تجربه ناکامی در ارضا نیاز پایه ای محبت و پذیرش باعث شکل گیری طرحواره‌های محبت و پذیرش از جمله: رها شدگی و محرومیت هیجانی از محبت، همدلی، حمایت و انزوای اجتماعی میشود. تجربه آسیب یا قربانی شدن فرد در حوزه امنیت و ثبات باعث شکل گیری طرحواره‌های امنیت و ثبات از جمله: بی‌اعتمادی/بدرفتاری و نقص و شرم می شود.

خودگردانی، کفایت و هویت در مقابل عملکرد مختل: شامل نیاز برای کشف محیط و کسب استقلال و فردیت و عزت نفس است. طرحواره‌های این حوزه شامل: خودِ گرفتار، وابستگی/بی‌کفایتی، آسیب‌پذیری نسبت به ضرر یا بیماری و شکست نسبت به پیشرفت است.

آزادی در بیان نیازها و هیجان‌های سالم در مقابل محدودیت های مختل: شامل نیاز برای بیان آزادانه احساسات و هیجانات است. طرحواره های این حوزه شامل: خویشتن‌داری (یا خودانضباطی) ناکافی و استحقاق یا بزرگ منشی است.

خود انگیختگی و تفریح در مقابل دیگر جهت مندی: شامل نیاز به پذیرش نامشروط است. طرحواره‌های این حوزه شامل: اطاعت، ایثار و پذیرش جویی و جلب توجه است.

محدودیتهای واقع‌بینانه و خویشتن‌داری در مقابل گوش به زنگی بیش از حد و بازدارندگی: شامل نیاز به مهار خویشتن و سازگاری است. طرحواره های این حوزه شامل: منفی‌گرایی/بدبینی، بازداری هیجانی، معیارهای سرسختانه (عیب‌جویی افراطی) و تنبیه است.

برای مثال شما ممکن است طرحواره رها شدگی داشته باشید. اگر این یک تله از زندگی باشد، شما مدام نگران این خواهید بود که هرکسی نزدیکتان می‌شود، به دلیلی دیر یا زود شما را ترک خواهد کرد. شاید اگر شریکتان با کسی که نمی‌شناسید حرف بزند، و یا دیر به خانه بیاید، مدام افکار و احساسات منفی و واکنش‌های غیرمنطقی داشته باشید و یا شاید در خلال رابطه‌ای که هستید شما پیشقدم شوید و خرابکاری کنید؛ در عوض سریع خود را متقاعد کنید که او مناسب شما نیست؛

و یا در رابطه ای که خودتان می‌دانید ممکن است آن‌ها با شما قطع رابطه کنند، شما اول آن‌ها را ترک کنید. این طرحواره به زمانی برمی‌گردد که پدر یا مادر شما، شما را ترک کرده و یا به عنوان فرزند، شما را انکارکرده‌اند، حال این ترک می‌تواند کامل و واقعی باشد و یا می‌تواند عدم توجه و پذیرش کافی به شما باشد. ترس از رهاشدگی باعث می‌شود در روابط تان افراط کنید؛ تا حدی که آنها دلزده و گریزان شوند. به این ترتیب شما بیشتر و بیشتر متقاعد می‌شوید که تنها خواهید ماند.

اگر در کودکی والدین شما یا افراد نزدیک به شما صدمه زده باشند_ چه صدمه جسمی و چه روانی_ ممکن است طرحواره بی‌اعتمادی یا بدرفتاری را پرورش بدهید و فکر کنید همه آدم‌ها با شما بدرفتاری خواهند کرد؛ سرتان کلاه خواهند گذاشت، از شما سواستفاده خواهند کرد یا شما را تحقیر خواهند کرد. بنابراین به دیگران نزدیک نمی‌شوید و تلاش آن‌ها برای نزدیکی و صمیمیت شما را عصبانی می‌کند.

یک مثال دیگر طرحواره ازخودگذشتگی است؛ به این معنی که شما نیازها و خواسته‌های خودتان را نادیده می‌گیرید تا نیازهای دیگران را برآورده کنید. تنها به این دلیل که نمی‌توانید ببینید بقیه رنج می‌کشند، و یا حس می‌کنید آن‌ها ضعیف‌اند و به شما نیاز دارند. اگر شما مراقب افراد نیازمند نباشید، از احساس گناه بسیار زیادی رنج خواهید برد.

شاید تنها زمانی که نتوانستید مراقب دیگران باشید زمانی باشد که مریض بوده‌اید، یعنی مریضی تنها راهی ست که می‌توانید در این زمینه به خودتان استراحت دهید. با نگاه به دوران بچگی‌تان، این طرحواره زمانی شکل گرفته که شما والدینی داشته‌اید که اغلب مریض و افسرده بوده‌اند و شما باید از آن‌ها مراقبت می‌کرده‌اید و یا شخصیت ضعیفی داشته‌اند و بسیار متکی به شما بوده‌اند.

طرحواره

دسته از تجارب زندگی که باعث ایجاد طرحواره های ناسازگار می شود شامل :

ناکامی در ارضا نیازها که منجر به شکل گیری طرحواره های رهاشدگی(بی‌ثباتی) و محرومیت هیجانی میشود.

آسیب و قربانی شدن، که باعث شکل گیری طرحواره های بی‌اعتمادی/بدرفتاری،نقص و شرم و آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماری میشود.

ارضا بیش از حد نیازها که در سبک فرزندپروری آسان گیر(فرزندسالار) اتفاق می افتد باعث شکل گیری طرحواره های وابستگی (بی‌کفایتی) و استحقاق/ بزرگ‌منشی می شود.

درونی سازی انتخابی یا همانند سازی با والدین یا افراد مهم زندگی و در آخر خلق و خوی هیجانی هر فرد منجر به شکل گیری و تداوم یک طرحواره خاص میشود مثلا یک کودک پرخاشگر نسبت به یک کودک آرام و خجالتی بیشتر مورد تنبیه قرار می گیرد و این مشاهده‌ها حاکی از آن است که محیط اولیه، چه محبت‌آمیز باشد چه منزجرکننده، خلق‌ و خوی هیجانی کودک را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و در نهایت منجر به شکل گیری طرحواره های انزوای اجتماعی(بیگانگی)، خودِ گرفتار (تحول نیافته)، شکست (نسبت به پیشرفت)، خویشتن‌داری (یا خودانضباطی) ناکافی، اطاعت، ایثار، پذیرش‌جویی(جلب توجه)، منفی‌گرایی/بدبینی، بازداری هیجانی، معیارهای سرسختانه (عیب‌جویی افراطی) و تنبیه می شود.

ویژگی های طرحواره

 

  • الگو یا درونمایه‌ی پایدار و عمیقی است.
  • از افکار، خاطره‌ها، هیجان‌ها، شناخت و احساسات بدنی تشکیل شده است.
  • در دوران نوجوانی یا کودکی شکل گرفته است.
  • در مسیر زندگی ادامه دارد.
  • درباره خود و رابطه با دیگران است.
  • به‌ شدت ناکارآمد است.

 

 

طرحواره رهاشدگی: فرد در این طرحواره درمانی به صورت مستمر و به صورت ناخوداگاه، نگران از دست دادن نزدیکان خود است. یا با کسانی ارتباط برقرار میکنند که در دسترس نیستند و نمی توانند رابطه پایداری با آن ها برقرار کنند یا با دوری از روابط صمیمانه همراه با ترس از رها شدن و زیاده روی در نوشیدن مشروب به هنگام تنهایی و یا یا حفظ رابطه با همسر و افراد مهم زندگی با رفتارهایی نظیر وابستگی زیاد، سلطه گری یا کنترل کردن و رفتارهای سماجتی و حاکی از وابستگی شدید و دلگیر کردن همسر تا حدی که از او دور شود؛ واکنش نشان می دهند.

طرحواره_رهاشدگی

طرحواره بی اعتمادی: افراد در طول این طرحواره درمانی منتظر ضربه و آسیب از سوی دیگران هستند. فرد احساس می کند افراد مهم زندگی اش نمی توانند حمایت عاطفی و تشویق لازم را به او بدهند زیرا این افراد از لحاظ هیجانی، بی ثبات و غیر قابل پیش بینی هستند. بنابراین یا به خاطر ترس از دست دادن آدم‌ها با آن‌ها وارد رابطه‌ای صمیمی و عاطفی نمی‌شود و یا برای نگه داشتن دیگران آن‌ها را بسیار کنترل می‌کند.

طرحواره_بی_اعتمادی

طرحواره محرومیت هیجانی: افراد در طول این طرحواره درمانی احساس کمبود محبت می کنند و احساس می کنند کسی او را درک نمی کند. این افراد یا جذب افراد سرد و بی‌عاطفه می‌شوند و یا انتظار عاطفی زیادی از دیگران دارند. بعضی از این افراد هم خیلی وارد روابط عاطفی صمیمی نمی‌شوند، زیرا فکر می‌کنند دیگران توجهی به آن‌ها ندارند.

طرحواره_محرومیت_هیجانی

طرحواره نقص و شرم: این افراد در هر زمان احساس پوچی و بی ارزشی می کنند. فرد احساس می کند که در مهمترین جنبه های شخصیتی اش انسانی نامطلوب، بد، حقیر و بی ارزش است یا اینکه در نظر افراد مهم زندگی اش فردی منفور و نامطلوب به حساب می آید. این طرحواره حساسیت بیش از حد نسبت به انتقاد، طرد، سرزنش، کمرویی، مقایسه های نابجا، احساس ناامنی در حظور دیگران و حس شرمندگی در ارتباط با عیب ها و نقص های درونی را دربر می گیرد.

طرحواره_نقص و شرم

طرحواره انزوای اجتماعی: تفکر این افراد این است که برای جامعه فردی بی ثمر هستند. یا در گروه‌ها مشارکت نمی‌کنند یا از جمع‌ها دوری می‌کنند یا برای ملحق شدن به گروه نقش بازی می‌کند ولی در اصل احساس تعلق به آن نمی‌کند.

طرحواره_انزوای_اجتماعی

طرحواره وابستگی: این افراد نمی توانند کارها و اعمال روزمره خود را به درستی انجام دهند و به شدت دنبال این هستند که کسی آن‌ها را راهنمایی کند و یا کمک کند که کارهایشان را انجام دهند.

طرحواره_وابستگی

طرحواره آسیب پذیری: این افراد دارای اضطراب و تنش هستند و به صورت دائم منتظر بروز رویدادها و اتفاقات ناگوار هستند. یا از طرف مقابل بسیار سوال می‌پرسد تا مطمئن شود که مشکلی پیش نمی‌آید و همیشه نگران اتفاقات بد هست یا ممکن است از هر گونه موقعیت ناشناخته فرار کند و یا ممکن است به طور افراط گونه‌ای بخواهد خود را شجاع نشان دهد و رفتارهای خطرناکی بروز دهد.

طرحواره_آسیب-پذیری

طرحواره خویشتن تحول نیافته: این افراد احساس وابستگی شدید نسبت به اطرافیان خود دارند. و بدون دیگران هیچ هویت جداگانه‌ای ندارند. این افراد یا از رفتار افراد مهم زندگی بسیار تقلید می‌کنند و با کسی ارتباط برقرار می‌کنند که رهبر و فرمانروای آن‌ها است یا اگر کسی به آن‌ها بگوید باید خودت مستقل باشی از او کناره‌گیری می‌کنند و یا گاهی بعضی از این افراد برعکس موارد بالایی به صورت افراط گونه‌ای خود را مستقل نشان می‌دهند و برای کارهای سخت هم درخواست کمک نمی‌کنند.

طرحواره_بی_انضباطی

طرحواره شکست: این افراد به صورت دائم احساس شکست و عدم رضایت از زندگی می کنند. این افراد یا اصلا خود را قبول ندارند و یا همیشه فکر می‌کنند دیگران کارها را بهتر انجام می‌دهند یا سرگردان است و دنبال هدف و برنامه ریزی برای موفقیت نیست و یا پیشرفت‌های دیگران را بی‌ارزش جلوه می‌دهند و یا تلاش می‌کنند به گونه‌ای بی‌نقص کارها را به سرانجام برسانند و چون نمی‌توانند دچار استرس فراوان می‌شوند.

طرحواره_شکست

طرحواره استحقاق: این افراد به دنبال بهترین ها و برترین ها هستند و هیچ توجهی به دیگران ندارند.  این افراد با همسر و یا افراد مهم زندگی روابط بی‌عاطفه‌ای دارند و به نیازهای طرف مقابل توجهی نمی‌کنند و یا اگر در موقعیتی نتواند برتری طلبی خود را نشان دهد از آن جا می‌روند و یا این افراد گاهی برعکس عمل می‌کنند و با دادن هدیه‌های پر زرق و برق و یا کارهای ظاهرا خیرخواهانه می‌خواهند نشان دهند که به فکر دیگران هم هستند.

طرحواره_استحقاق

طرحواره خویشتن داری ناکافی: این افراد همواره بر روی خود و کارهایش احساس مدیریت ندارد و به دیگران آسیب می زند. همچنین این‌ها تحمل ناکامی را ندارند و زمانی که چیزی را می‌خواهند اگر مشکلی پیش بیاید بسیار آشفته می‌شوند و یا آن هدف را زود رها می‌کنند. این افراد هیجانات خود را نمی‌توانند کنترل کنند و یا به صورت افراطی به خوردن و یا تفریح می‌پردازند یا ممکن است هدف خاصی برای خود تعیین نکنند و یا در محل کار زیاد توجهی به کار نداشته باشند و به همین خاطر از کار اخراج شوند. بعضی از این افراد به صورت افراطی می‌خواهند این مشکل را حل کنند و به همین خاطر به صورت فشرده می‌خواهند کارهای خود را فورا به اتمام برسانند.

طرحواره_خویشتن-داری-ناکافی

طرحواره ایثارگری افراطی: این افراد نیازها و خواسته های خود را فدای نیازها و خواسته های دیگران میکنند و قدرت نه گفتن به دیگران را ندارند. این افراد برای دیگران بیش از حد ایثارگری می‌کنند و توجهی به هدف‌ها و خواسته‌های خود ندارند. ممکن است به خاطر ترس از قربانی شدن از دیگران دوری کنند و یا ممکن است روزی به حالت پرخاشگری و یا افسردگی برسند که چرا دیگران قدر کار آن‌ها را نمی‌دانند و دیگر تصمیم بگیرند که برای هیچ کسی کاری نکنند.

طرحواره_ایثار

طرحواره اطاعت: فرد در این زمان خود را تابع دیگران می داند و همواره و در تمامی شرایط باید به همگان به صورت اجباری و زوری اطاعت گوید. واگذاری حق انتخاب و کنترل موقعیت به دیگران، همسر یا افراد مهم زندگی که کنترل کننده اند. اجتناب از موقعیت هایی که مستلزم تعارض با دیگران است و اجتناب از کلیه روابط بین فردی و اجتناب از موقعیت هایی که خواسته هایش با دیگران متفاوت است و یا نافرمانی در مقابل مراجع قدرت و یا انجام رفتارهای منفعلانه، پرخاشگرانه یا نافرمان، از ویژگی های این افراد است.

طرحواره_اطاعت

طرحواره پذیرش جویی و جلب توجه: افراد خود در جایگاهی هستند که مدام به دنبال جلب توجه و احساس رضایتمندی از دیگران هستند. هدف اولیه از دست یابی تأیید، تحسین و توجه دیگران، کسب قدرت یا توانایی کنترل نیست. تلاش برای تاثیر گذاشتن بر دیگران و جلب توجه دیگران به موفقیت های مرتبط با منزلت اجتماعی خود و یا اجتناب از تعامل با کسانی که مورد تحسین هستند و حسادت نسبت به آنها و یا دوری جستن از روابط به گونه ای که توجه دیگران را اصلاً جلب نکند، بی ارزش جلوه دادن موفقیت های دیگرانی که مورد تحسین هستند.

طرحواره_جلب-توجه

طرحواره منفی گرایی: این بیماران نسبت به تمامی اتفاقات اطراف و دیگران احساس بدبینی می کنند. این نوع طرز تفکر به نوبه خود منجر به گرفتاری های مالی، فقدان، احساس سرافکندگی یا در مخمصه افتادن می‌شود. از آن جائی که چنین بیمارانی، نتایج منفی احتمالی را اغراق‌آمیز جلوه می‌دهند، اغلب ویژگی­هایی مثل نگرانی، تشویش، گوش به زنگی، غر زدن و بلاتکلیفی دارند.

این افراد عادت دارند از کوچک‌ترین حوادث بزرگترین فاجعه‌ها را بسازند. این افراد هر اتفاق مثبتی را نادیده می‌گیرند و تلاش می‌کنند جنبه‌های مثبت را بی‌ارزش نشان دهند. ویژگی‌های خوب طرف را نمی‌بیند و در هر چیزی به دنبال یک نکته‌ی منفی است و یا امیدی به بهبود اوضاع ندارند و فکر می‌کنند هرگز مشکلات به پایان نمی‌رسد و یا بعضی از این افراد ممکن است بعد از مدتی برعکس شوند و مثبت نگر خیالی شوند و از واقعیت‌ها دور شوند.

طرحواره_منفی_بافی

طرحواره بازداری هیجانی: این افراد احساسات متفاوت خود اعم از خشم، ناراحتی، شادی و … را به خاطر ترس از دست دادن دیگران بروز نمی دهند. اغلب افرادی کسالت‌آور، مقید، منزوی یا سرد و بی‌عاطفه به نظر می‌رسند. بر منطق و استدلال بسیار تاکید می‌کنند و احساسات را بی‌اهمیت جلوه می‌دهند و یا اگر فعالیتی نیاز به هیجان داشته باشد از آن دوری می‌کنند و یا افراد دارای هیجان را بی‌منطق می‌دانند و یا
بعضی از این افراد برعکس عمل می‌کنند و بدون در نظر گرفتن شرایط به صورت افراطی هیجانات را نشان می‌دهند و حتی ممکن است برای این امر تحت تاثیر الکل و مواد مخدر قرار بگیرند.

طرحواره_بازداری_هیجانی

طرحواره معیار های سخت گیرانه: این افراد نسبت به تمامی امور سخت گیر هستند و از دیگران عیب جویی می کنند. باور اساسی مبنی بر اینکه فرد برای رسیدن به معیارهای بلند پروازانه درباره رفتار و عملکرد خود، باید کوشش فراوانی به خرج دهد و این کار معمولاً برای جلوگیری از انتقاد صورت می گیرد. این طرحواره به طور معمول در خانواده هایی به وجود می اید که تحت فشارند، نسبت به خودشان و دیگران بیش از حد عیب جویی می کند و توقع دارند کارها با کیفیت عالی و در کوتاه ترین زمان ممکن انجام شود. معمولا یا تلاش میکنند خود را بی نقص جلوه دهند و یا با اجتناب از موقعیت ها و تکالیفی که منجر به قضاوت در مورد عملکرد فرد می شود و یا  با بی توجهی به معیارها و انجام کارها بدون در نظر گرفتن زمان به صورت شتاب زده و کنار گذاشتن تمام معیارهای بلند پروازانه و عادت کردن به انجام رفتار پایین تر از حد معمول واکنش نشان می دهند.

طرحواره_معیار _سختگیرانه

طرحواره تنبیه: افراد در این طرحواره درمانی این دیدگاه را دارند که به خاطر تمامی اشتباهات باید به شدت تنبیه شوند. بیمارانی که این طرحواره را دارند معمولاً نمی‌توانند از اشتباهات دیگران چشم‌پوشی کنند و آنها را ببخشند، زیرا نمی‌توانند موقعیتهای مشکل‌زا، نقص‌ها و کمبودهای انسانی را مد نظر قرار دهند و از پذیرش این موارد طفره می‌روند.

طرحواره_تنبیه

 

تبلیغات

انتخاب دکتر زیبایی برای انجام جراحی های مد نظر شما متناسب با بودجه فردی، سلیقه شخصی و میزان تبحر در کنار دسترسی آسان به پزشک امروزه به یک چالش مهم در دنیا تبدیل شده است، نگران نباشید دکتر زیبایی در ارائه خدمات جراحی و مشاوره رایگان در کنار شماست!!! مهم نیست کاندید عمل بینی هستید یا کاشت مو یا اینکه در کدام شهر هستید و چه سنی دارید، فقط کافیه با دکتر زیبایی تماس حاصل فرمایید.

منبع
سنجش برتر
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن